Kitap Kapağı

Bilgisayar Mimarisi

RISC-V Tabanlı Yaklaşım
Prof. Dr. Oğuz Ergin
v0.2.1 CC BY-NC-ND 4.0 ISBN: 978-625-00-6081-0

Hakkında

Bu kitap, RISC-V buyruk kümesi mimarisi temelinde yazılmış, lisans düzeyinde bilgisayar mühendisliği ve elektrik-elektronik mühendisliği öğrencilerine yönelik açık erişimli bir Türkçe ders kitabıdır.

Ana eksen RISC-V olmakla birlikte, her önemli kavram x86, ARM ve MIPS mimarileriyle karşılaştırmalı olarak sunulmaktadır. Kitap sürekli güncellenmektedir; hata bildirimleri memnuniyetle karşılanır.

İçindekiler

Bölüm 1 Bilgisayar Mimarisine Giriş
Yayında
Alt Bölümler
  • 1.1 Giriş
  • 1.2 Bilgisayarların Gelişimi
  • 1.3 Bilgisayar Nedir?
  • 1.4 İşlemci ve Yonga Üretimi
  • 1.5 Programların Çalıştırılması
  • 1.6 Bilgisayar Mimarisini Şekillendiren Etkenler
  • 1.7 Güç Tüketimi Eğilimleri
  • 1.8 Güvenilirlik
  • 1.9 Neden RISC-V?
  • 1.10 Bilgisayar Mimarisinin Yeni Ufku: Yapay Zekâ
  • 1.11 Yanılgılar ve Tuzaklar
  • 1.12 Özet
Şekiller
  • Şekil 1.1: Pascaline mekanik hesap makinesi
  • Şekil 1.2: Intel işlemcilerin gelişimi
  • Şekil 1.3: Moore Yasası eğrisi
  • Şekil 1.4: Bilgisayarın 5 ana bileşeni
  • Şekil 1.5: Farklı bilgisayar türleri
  • Şekil 1.6: Gerçek dünyayla etkileşen bilgisayarlar
  • Şekil 1.7: Soyutlama katmanları
  • Şekil 1.8: Yonga yapılma süreci
  • Şekil 1.9: Silisyum plakadan yonga kesimi
  • Şekil 1.10: Teknoloji düğümlerinin gelişimi
  • Şekil 1.11: Üretim maliyetleri
  • Şekil 1.12: Von Neumann ve Harvard mimarileri
  • Şekil 1.13: RISC ve CISC karşılaştırması
  • Şekil 1.14: Derleme zinciri aşamaları
  • Şekil 1.15: Yazılım katmanları
  • Şekil 1.16: Buyruk yürütüm döngüsü
  • Şekil 1.17: Mimariyi şekillendiren etkenler
  • Şekil 1.18: Soğutma çözümleri ve TDP
  • Şekil 1.19: İşlemci TDP tarihsel gelişimi
  • Şekil 1.20: Durağan güç oranı değişimi
  • Şekil 1.21: x86, ARM, RISC-V karşılaştırması
  • Şekil 1.22: RISC-V çekirdek sayısı artışı
  • Şekil 1.23: Mimari paradigma değişimi
Bilgi Kutuları
  • Terim Notu: Buyruk ve komut kavramları
Bölüm 2 Bilgisayar Başarımı
Yayında
Alt Bölümler
  • 2.1 Gereksinim Belirleme
  • 2.2 Başarım Ölçütleri
  • 2.3 Standart Sınama Programı Kümeleri
  • 2.4 Başarım Eğilimleri: Geçmişten Günümüze
  • 2.5 Amdahl Yasası
  • 2.6 Bellek Duvarı
  • 2.7 Güç-Başarım Dengesi
  • 2.8 Gerçek Dünya: İşlemci Karşılaştırmaları
  • 2.9 Yanılgılar ve Tuzaklar
  • 2.10 Özet
Şekiller
  • Şekil 2.1: Gereksinimden ölçüme döngüsü
  • Şekil 2.2: Uygulama alanları başarım gereksinimleri
  • Şekil 2.3: Saat darbeleri ve çevrim zamanı
  • Şekil 2.4: Aynı kodun farklı BKM'lerde derlenmesi
  • Şekil 2.5: Başarım bileşenleri ve tasarım katmanları
  • Şekil 2.6: Aritmetik ve geometrik ortalama
  • Şekil 2.7: SPEC CPU kümelerinin evrimi
  • Şekil 2.8: SPECint 2017 sınama programları
  • Şekil 2.9: SPECfp 2017 sınama programları
  • Şekil 2.10: İşlemci başarım eğilimleri
  • Şekil 2.11: Hesaplama başarımı kilometre taşları
  • Şekil 2.12: Amdahl Yasası'nın etkisi
  • Şekil 2.13: Tek yonga blok diyagramı
  • Şekil 2.14: Bellek Duvarı
  • Şekil 2.15: Güç-başarım düzlemi
  • Şekil 2.16: Güncel işlemci karşılaştırması
Bilgi Kutuları
  • Terim Notu: Yürütme zamanı
  • Terim Notu: Saat sıklığı
  • Terim Notu: Buyruk sayısı
  • Terim Notu: BBÇ
  • Terim Notu: İşlem hacmi ve gecikme
  • Terim Notu: MIPS ve MFLOPS
  • Terim Notu: FLOPS
  • Terim Notu: Yapay zekâ başarımı
  • Terim Notu: Sınama programı
Bölüm 3 Buyruk Kümesi Mimarisi
Hazırlanıyor

Bu bölüm henüz hazırlanıyor...

Bölüm 4 Aritmetik Birimler
Hazırlanıyor

Bu bölüm henüz hazırlanıyor...

Bölüm 5 İşlemci Tasarımı
Hazırlanıyor

Bu bölüm henüz hazırlanıyor...

Bölüm 6 Boru Hattı
Hazırlanıyor

Bu bölüm henüz hazırlanıyor...

Bölüm 7 Bellek Hiyerarşisi
Hazırlanıyor

Bu bölüm henüz hazırlanıyor...

Bölüm 8 Giriş/Çıkış
Hazırlanıyor

Bu bölüm henüz hazırlanıyor...

Bölüm 9 Çok Çekirdekli İşlemciler
Hazırlanıyor

Bu bölüm henüz hazırlanıyor...

Bölüm 10 GPU ve Hızlandırıcılar
Hazırlanıyor

Bu bölüm henüz hazırlanıyor...

Bölüm 11 Güncel Mimariler
Hazırlanıyor

Bu bölüm henüz hazırlanıyor...

Ek A Sayı Sistemleri ve Kodlama
Yayında
Alt Bölümler
  • A.1 İkilik Tabanda İşlemler
  • A.2 İşaretli Sayılar
  • A.3 Gray Kodu
  • A.4 İkiye Kodlanmış Onluk Taban Gösterimi (BCD)
  • A.5 Karakter Kodlaması
  • A.6 IEEE 754 Kayan Nokta Gösterimi
  • A.7 Özet
Şekiller
  • Şekil A.1: Taban dönüşüm örnekleri
  • Şekil A.2: İkilik aritmetik işlemler
  • Şekil A.3: İşaretli sayı gösterimleri
  • Şekil A.4: Gray kodu sıralaması
  • Şekil A.5: ASCII tablosu
  • Şekil A.6: IEEE 754 kayan nokta biçimi
Bilgi Kutuları

Ek B Sayısal Tasarım Temelleri
Hazırlanıyor

Bu bölüm henüz hazırlanıyor...

Ek C RISC-V Referans Kartı
Yayında
Alt Bölümler
  • C.1 RISC-V'in Modüler Yapısı
  • C.2 Bir RISC-V Buyruğunun Anatomisi
  • C.3 RV32I Temel Buyruk Kümesi
  • C.4 Yazmaç Tablosu
  • C.5 Buyruk Biçimleri
  • C.6 Sözde Buyruklar
  • C.7 Özet
Şekiller
  • Şekil C.1: RISC-V modüler yapısı
  • Şekil C.2: Buyruk anatomisi
  • Şekil C.3: RV32I buyruk kodlaması
  • Şekil C.4: Yazmaç tablosu
  • Şekil C.5: Buyruk biçimleri
Bilgi Kutuları

Ek D RISC-V Uygulama Çalışmaları ve Projeler
Yayında
Alt Bölümler
  • D.1 RISC-V Araç Zinciri
  • D.2 Verilog ile Donanım Tasarımı
  • D.3 Yazmaç Dosyası Tasarımı
  • D.4 Mini Projeler
  • D.5 Proje Değerlendirme Ölçütleri
Şekiller
  • Şekil D.1: RISC-V araç zinciri akışı
  • Şekil D.2: Benzetimlik ekran görüntüleri
  • Şekil D.3: Verilog modül yapısı
  • Şekil D.4: Testbench yapısı
  • Şekil D.5: Yazmaç dosyası blok diyagramı
  • Şekil D.6: Yazmaç dosyası dalga biçimi
  • Şekil D.7: Boru hattı benzetim çıktısı
  • Şekil D.8: Önbellek benzetim sonuçları
Bilgi Kutuları

Kaynaklar

📥 PDF İndir

Kitabın güncel sürümünü doğrudan indirin.

Son sürüm (PDF) →

🎬 Video Dersler

Kitaba eşlik eden video ders serisi.

YouTube →

📂 Kaynak Kod

LaTeX kaynak dosyaları ve derleme talimatları.

GitHub →

🐛 Hata Bildirimi

Kitapta hata buldunuz mu? Bize bildirin.

GitHub Issues →

Atıf

Bu kitabı akademik çalışmalarınızda kullanıyorsanız lütfen aşağıdaki şekilde atıf yapınız:

@book{ergin2026bilgisayar,
  author    = {Ergin, Oğuz},
  title     = {Bilgisayar Mimarisi: RISC-V Tabanlı Yaklaşım},
  year      = {2026},
  isbn      = {978-625-00-6081-0},
  publisher = {Açık Erişim},
  url       = {https://github.com/prof-oguzergin/bilgisayar-mimarisi},
  doi       = {10.5281/zenodo.18903609},
  license   = {CC BY-NC-ND 4.0}
}

Lisans

Bu eser Creative Commons Atıf-GayriTicari-Türetilemez 4.0 Uluslararası lisansı ile lisanslanmıştır. Özgürce paylaşabilir ve dağıtabilirsiniz — uygun atıf yapmanız, ticari amaçla kullanmamanız ve değişiklik yapmamanız koşuluyla.